SIÊU ÂM PHÁT HIỆN DỊ VẬT TĂM TRE TRONG MÔ MỀM BÁO CÁO HAI TRƯỜNG HỢP

Banner right

Banner right

shadow

SIÊU ÂM PHÁT HIỆN DỊ VẬT TĂM TRE TRONG MÔ MỀM BÁO CÁO HAI TRƯỜNG HỢP

11/03/2016 08:33 AM - - Bài giảng về vú và phần mềm

SIÊU ÂM PHÁT HIỆN DỊ VẬT TĂM TRE TRONG MÔ MỀMBÁO CÁO HAI TRƯỜNG HỢP

Lê Thanh Toàn*, Trần Thị Hồng Diễm**, Nguyễn Thị Nhạn***

Tóm tắt

        Hiện nay, bệnh nhân(BN) có dị vật trong mô mềm ngày một phổ biến. Dị vật được chia thành hai nhóm: dị vật cản quang và dị vật không cản quang. X-quang có thể phát hiện, xác định vị trí dị vật cản quang nhưng với dị vật không cản quang thì X-quang hầu như không có hiệu quả. Siêu âm đặc biệt hữu ích trong những trường hợp này: chi phí thấp, không gây nhiễm xạ, lặp lại được nhiều lần, có thể sử dụng trong phẫu thuật. Chúng tôi trình bày 2 ca dị vật tăm tre là dị vật không cản quang, khu trú trong mô mềm được xác định bằng siêu âm trước phẫu thuật và BN đã được phẫu thuật loại bỏ dị vật một cách an toàn.

       Từ khóa: dị vật, tăm tre, siêu âm

 

THE ULTRASOUND FINDINGS BAMBOO STICK IN SOFTE  TISSUE REPORTED TWO CASES

Le Thanh Toan*, Tran Thi Hong Diem**, Nguyen Thi Nhan***

Abstract

     Today patients with foreign bodies inside soft tissues are common. Radio-opaque foreign bodies can easily be located with radiography but radio-lucent foreign bodies cannot be located with X-ray. Where Ultrasonography especially, being easily available, cost-effective and radiation-hazard free, can be done repeatedly. The presenting article describes two patients with a radio-lucent foreign bodies, deep inside soft tissue, were located with the help of ultrasonography and were removed.

        Keys word: foreign body, bamboo stick, ultrasonography.

 

ĐẶT VẤN ĐỀ

     Dị vật trong mô mềm là vật nằm dưới da trong mô liên kết dưới da, trong mô cơ mà trong điều kiện bình thường không có vật này tại những vùng đó. Dị vật trong mô mềm thường là do BN bị tai nạn, BN tâm thần tự làm tổn thương bản thân. Các loại dị vật thường gặp là những mảnh kim loại, tăm tre, gai của một số loại cây, … Chúng ta có thể chia dị vật thành hai nhóm là dị vật cản quang và dị vật không cản quang. Những dị vật cản quang, x-quang thường phát hiện và xác định được vị trí. Đối với dị vật không cản quang, x-quang hầu như không có tác dụng. Do đó trong trường hợp này, chúng ta thường chỉ định cho BN chụp CT-scan hoặc MRI.

   CT-scan và MRI có giá thành cao, không phải cơ sở y tế nào cũng được trang bị và đôi khi các thông tin có được cũng nghèo nàn. Chụp x-quang và CT-scan có yếu tố phóng xạ không tốt cho trẻ em và phụ nữ có thai. Trong khi đó siêu âm với đầu dò Linear 7,5MHz độ phân giải cao  có thể cho hình ảnh rõ nét về dị vật, giúp xác định vị trí dị vật với chi phí thấp, giá rẻ, không nhiễm xạ, có thể thực hiện ngay trong lúc phẫu thuật đã đem tới nhiều thông tin hữu ích cho phẫu thuật viên.

BỆNH ÁN 1

   BN Nguyễn Thị Th. Sinh năm 1976, tới khám siêu âm ngày 09-02-2009 với lý do sưng đau vùng vai phải. BN khai khoảng tháng 10 năm 2008, con BN lấy tăm tre để chơi đã làm rơi tăm tre ra nệm ngủ. Khi đi nằm, BN không biết đã nằm đè lên những cây tăm tre, sau đó phát hiện vùng vai phải đau nhiều. BN đi khám tại bệnh viện quận, được cho uống thuốc kháng sinh và giảm đau. Sau đó đau có giảm, gần đây BN thấy vùng vai phải sưng, nóng, đau trở lại đã tới bệnh viện Chợ Rẫy. Khám siêu âm vùng vai phải , chúng tôi sử dụng đầu dò Linear 7,5Mhz đã phát hiện một hình ảnh bất thường có dạng echo dày, d# 2x35mm, nằm khu trú trong mô cơ và mô liên kết dưới da (Hình 1), chúng tôi nghĩ tới dị vật tăm tre trong mô mềm vùng vai phải.

BN được nhập viện ngày 10-02-2009, số nhập viện 09010672.

Chụp phịm x-quang phổi thẳng không thấy hình ảnh bất thường tại vùng vai phải. Ngày 12-02 BN được phẫu thuật, lấy được một cây tăm tre từ vùng vai phải của BN (Hình 2).

 

 

 

BỆNH ÁN 2

          BN Nguyễn Đức Th. Giới nam, sinh năm 1949, vào viện ngày 1-1-2012, số nhập viện 212000084. Lý do và viện đau thượng vị. Bệnh sử: BN đau vùng thượng vị khoảng 3 tháng, đau âm ỉ, không có chu kỳ, không có cơn. Khoảng 3 tuần gần đây BN thấy da vùng thượng vị có một khối u. BN được chẩn đoán viêm loét dạ dày và nhập khoa Nội tiêu hóa.

Khám siêu âm ngày 3-1, chúng tôi sử dụng đầu dò Linaer 7,5MHz, phát hiện một hình ảnh bất thường, dạng một echo dày, d# 3x55 mm, không có bóng lưng, cố định, một đầu nằm trong thành bụng vùng thượng vị và một đầu nằm trong vách dạ dày. Chúng tôi nghĩ tới dị vật tăm tre (Hình 3).

Khám nội soi dạ dày tá tràng cùng ngày: Không phát hiện dị vật trong lòng dạ dày. Chụp X-quang bụng đứng không sửa soạn không phát hiện dị vật

Chụp CT-scaner cùng ngày, trên phim phát hiện một hình ảnh bất thường, nghĩ là dị vật tăm tre một đầu ở thành bụng, một đầu trong vách dạ dày.        BN được phẫu thuật, phẫu thuật viên đã phát hiện dị vật tăm tre (Hình 4)

 

Hình 3-Hình siêu âm vùng thượng vị: phát hiện dị vật trong thành bụng.              

 

BÀN LUẬN

      Chúng ta thường gặp dị vật đường hô hấp, tiêu hóa, tai mũi họng nhưng  dị vật vật trong mô mềm ít gặp. Khi nghi ngờ có dị vật, bác sĩ thường cho chụp X-quang. Tuy nhiên X-quang chỉ phát hiện được các dị vật cản quang như kim loại. CHT phát hiện được nhưng giá thành cao. Phẫu thuật loại bỏ dị vật luôn gây khó khăn cho phẫu thuật viên. Đối với những dị vật có đầu sắc và nhọn, thường có sự di chuyển trong mô, vì vậy khi phẫu thuật viên tìm kiếm có thể làm tổn thương gân, cơ và trong một số trường hợp không tìm thấy dị vật.

Siêu âm với đầu dò Linear 7,5 Mhz có thể phát hiện và xác định vị trí dị vật chính xác với độ nhậy trên 95% [6] trong nghiên cứu của Little với việc phát hiện dị vật gỗ, kính, nhựa thực hiện tại phòng thí nghiệm. Failla [2], siêu âm có thể phát hiện những dị vật phần mềm có kích thước rất nhỏ, chỉ khoảng 5 mm. Nghiên cứu của Anderson [1] cho thấy dị vật thường là gỗ, kính, mảnh kim loại. Chụp X-quang phát hiện dị vật kim loại 100%, nhưng dị vật là mảnh gỗ chỉ phát hiện được khoảng 15%.

     Hai ca dị vật tăm tre được báo cáo, chúng tôi tiến hành siêu âm với đầu dò 7,5 Mhz cho thấy hình ảnh bất thường có dạng echo dày, với kích thước khoảng 3x35 mm và 3x55mm, cố định, không bóng lưng.  Một ca được chụp CT-scan phát hiện có dị vật với kích thước và vị trí tương tự như kết quả siêu âm. Về sự cố, tai nạn khiến dị vật xâm nhập vào mô mềm trường hợp thứ nhất BN tự xác nhận được khi nằm xuống gặp phải tăm tre rớt trên giường. Trường hợp thứ hai BN không xác nhận được sự cố, theo giả thuyết của chúng tôi BN đã nuốt phải tăm tre. Một thời gian sau, tăm tre di chuyển đã đi ra khỏi dạ dày và xuyên vào phần mềm thành bụng. Khi đó BN thấy đau bụng nhiều, có một khối bất thường ở thượng vị và BN đi khám bệnh.

         Báo cáo của Phạm Ngọc Thanh và Trần Thị Kim Quy [9] nghiên cứu về dị vật đường tiêu hóa trên cho thấy BN thường phát hiện sự cố và đi cấp cứu, các loại dị vật bao gồm xương vịt 31,9% xương cá 29,8% xương gà 12,8% răng giả 12,8% xương heo 10,6% và tăm tre 2,1%. Có thể thực hiện siêu âm trong phẫu thuật giúp xác định vị trí dị vật, giảm thiểu các tổn thương mô trong quá trình tìm kiếm dị vật.

      Việc dùng tăm tre để vệ sinh răng miệng đã được sử dụng một thời gian dài ở Việt nam (Hình 5). Tuy nhiên các Nha sĩ khuyến cáo nên sử dụng bàn chải đánh răng, chỉ nha khoa (Hình 6). Việc sử dụng chỉ nha khoa, bàn chải đánh răng đem lại hiệu quả cao trong vệ sinh răng miệng, giảm thiểu tổn thương nướu răng, giảm nguy cơ tăm tre trở thành dị vật đường tiêu hóa, hô hấp, mô mềm...

KẾT LUẬN. Việc khám siêu âm để phát hiện dị vật không cản quang (tăm tre) trong mô mềm đồng thời giúp xác định vị trí dị vật một cách chính xác có chi phí thấp, hiệu quả, không gây nhiễm xạ, có thể thực hiện ở nhiều đơn vị y tế khác nhau.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.     Anderson MA, Newmeyer WL, Kingore ES, (1982) “Diagnosis and treatment of retained foreign bodies in the hand”, Am J Su 144:63.

2.     Failla JM, Van HMT, Vanderschueren G (1995), “Detection of at 0,5mm thick thorn using ultrasound-A case report”, J Hand Sur 20:456-457.

3.     Jia-Jang Chang, Cho-Li Yen, (2004) “Endoscopic retrieval of multiple fragmented gastric bamboo chopsticks by using a flexible overtube”, Word Journal of Gastroenterology , Vol 10 (5): 769-770.

4.     Jin A Lee, Hae Young Lee, (2002) “A case of retained Wooden foreign body in orbit”, Korean J Ophthalmol, Vol 16: 114-118.

5.     Kasem P, Joydeep M, Rashid, Nazmul Hasan, (2007) “Foreign body (Bamboo splinter of broom stick) in soft tissue” The Journal of Teachers Association RMC Rajshahi, 2007, volum 20 (1): 67-70.

6.     Little CM (1986), “The ultrasonic detection of soft tissue foreign bodies”, Invest Radiol 21:275-277.

7.     Nakata HEgashira KNakamura KHayashi KMori M, (1992) “Bamboo foreign bodies in lung parenchyma: CT features”, Clin Imaging Vol 16(2): 117-20.

8.     Pai VS, (1997) “Wooden foreign bodies in the hand”, NZ Med J, Vol 110: 215-216.

9.     Phạm Ngọc Danh, Trần Thị Kim Quy (2011) “Đặc điểm lâm sàng và kết quả lấy dị vật đường tiêu hóa trên bằng nội soi ống mềm tại bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Ngãi”, số 3, trang 93-100.

 


* Thạc sĩ-Bác sĩ CK II, Khoa Siêu âm thăm dò chức năng Bệnh viện Chợ Rẫy.

ĐT: 0913735345    Email: ck2hvqylethanh@gmail

** Bác sĩ Khoa Siêu âm thăm dò chức năng Bệnh viện Chợ Rẫy.

*** Điều dưỡng Khoa siêu âm thăm dò chức năng Bệnh viện Chợ Rẫy.